Historia Parafii w Luboszu

Posted on Posted in Historia Parafii

Parafia p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Luboszu

 

             Lubosz to duża wieś położona na obszarze wzniesień moreny czołowej nad jeziorem Luboszek , w okolicy bogatej w jeziora i mszary. Nazwa miejscowości związana jest imieniem pierwszych właścicieli – Luboskich herbu Nałęcz. W źródłach pisanych Lubosz wymienia się po raz pierwszy w 1379 r. jako własność Maćka dziedzica z Lubosza. Kolejnymi właścicielami majątku byli Przemysław Luboski (1398) i Stasiek Luboski (1401). Około 1401r. Lubosz przyjęli Nałęcze-Ostrorogi. Pierwszy z nich, Niemierza z Pierzchna, późniejszy właściciel Grodziska ( 1417 lub 1418) używał nazwiska Luboski a później Grodziecki. Po jego śmierci, w 1435 roku, Luboszem władają potomkowie Niemierzy – Niemierza Młodszy i Sędziwój, którzy przed 1457 rokiem zastawili Lubosz Dobrogostowi Ostrorogowi Lwowskiemu i już nie wykupili. Ostatecznie Jan, syn Niemierzy Młodszego, w roku 1465 sprzedaje wsie Lubosz, Charzewo oraz (obiekty dzisiaj nieokreślone) Uścięcino , Wilcze Ostrowy – Dobrogostowi Lwowskiemu. Od tego czasu klucz Lubosz występuje w dokumentach przy okazji działów majątkowych drób Ostrorogów Lwowskich. Kościół w Luboszu istniał z całą pewnością już w XIV w., ale pierwsza wzmianka o nim pojawia się dopiero w 1398 r. w związku z instytuowaniem plebana Wojciecha na altarię Krzesińskich w kościele św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Parafia wraz z drewnianym kościołem pod wezwaniem św. Bartłomieja została utworzona prawdopodobnie z wydzielonej parafii pniewskiej. Jej obszar był stosunkowo niewielki i obejmował wsie Lubosz, Charzewo ( dzisiaj Chorzewo) i Chudopsice (dzisiaj Chudobczyce). Plebanię uposażono w rolę, meszne, dziesięcinę folwarczną i kmiecą. Stosunkowo spokojnie mijają lata XV stulecia. Na podstawie akt znajdujących się w Archiwum Archidiecezjalnym możemy sporządzić kompletny wykaz plebanów z tego okresu. Po wspaniałym już plebanie Wojciechu (1398) duszpasterzami, osobiście lub przez zastępców, byli : Jan (1404), Mikołaj Gredis (1408-38) , Mikołaj (1438-40), Stanisław (1440-57, Andrzej z Międzyrzecza (1458-69), Piotr (1469-88), Maciej (1488-94), Jan Lis (Lisek) ze Lwówka (1494-1534), Anzelm Łukowski – kantor poznański ( 1534-35), Jan z Trzciela(1535-36),Wojciech z Michorzewa (1536-37), Walenty Borzycki ( 1557-63). W 1510 r. za plebana Jana Lisa ze Lwówka, wieś panów z Lwówka ma 23 łany osiedlone, 5 łanów opustoszałych, 4 łany należą do wójta, jest jedna karczma, 10 zagród zasiedlonych, 3 zagrody opustoszałe oraz folwark. Wiek XVI to okres niezwykle burzliwy w dziejach luboskiego kościoła, którego nie ominęła reformacyjna zawierucha. Jest prawdopodobne, że Ostrorogowie, zwolennicy reformacji, oddali kościół w ręce innowierców. Ówczesny pleban, Walenty Borzycki (franciszkański kleryk posiadający niższe święcenia) został w 1563 r. usunięty z plebanii. Usunięcie mogło nastąpić albo ze strony władzy duchownej za brak rezydencji, albo ze strony patrona w wyniku przejęcia kościoła przez innowierców. W 1576 r. plebanem zostaje Piotr z Poznania (zabity w Luboszu). W tym samym roku jego miejsce zajmuje Jan z Buku, który z niewiadomych przyczyn ustępuje w 1591 r. Nowo mianowany pleban, Mikołaj Niniński, nie rezyduje w Luboszu. Na jego miejscu przebywa w tym czasie apostata-cysters Leonard, który niebawem wyniósł się z Lubosza i wstąpił do klasztoru karmelitów. W 1592 r. Jan Ostroróg, podczaszy koronny, sprzedaje na trzy lata ( z zastrzeżeniem prawa wykupi ) Janowi Broniewskiemu wsie: Lubosz, Charzewo, Chudopsice za 7 500 złotych polskich z prawem patronatu kościoła parafialnego. Około 1603 r. parafia ponownie znajduje sie pod patronem Jana Ostroroga, wówczas wojewody poznańskiego, który zajmuje łąkę kościelną, a plebanię przemienia w karczmę. W pierwszej połowie XVII w. Kolejnymi właścicielami majątku i parafii (a tym samy kolatorami kościoła ) są Swinarscy, Kaliszkowscy, a w XVIII w. Opalińscy i Bnińscy. W 1641 r. podczas wizytacji biskupa Braneckiego stwierdzono iż ” kościół w Luboszu pod tytułem św. Bartłomieja apostoła, kolacyi dziedziców wsi, jest murowanym”. W następnych latach świątynie przebudowano bowiem w 1677 r. podczas poświęcenia kościoła przez sufragana i archidiakona poznańskiego Macieja Kurskiego, budynek musiał być nowym a przynajmniej w dobrym stanie. W 48 lat później wizytujący parafię biskup Libowicz pisze: ” Kościół we wsi Lubosz ma chór mniejszy murowany, chór zaś większy drewniany”. Warto pamiętać, iż w tym okresie musiał istnieć we wsi szpital, niestety bez żadnego uposażenia . Jednak wizytator Libowicz zalecał plebanowi „… aby z ambony polecał często parochianom swoim odbudowanie na nowo szpitala „. Niestety już około 1785 r. kościół w Luboszu pod wezwaniem św. Bartłomieja, którego kolatorem jest Stanisław z Bnina Baniński – szambelan J.K.M. Stanisława Augusta Poniatowskiego „… jest w połowie murowanym, w połowie drewnianym, wewnątrz w kształcie krzyża, malowany, zewnątrz obity deskami, spustoszony, świeżo przez dziedzica szkudłami pokryty ” ( wg. relacji Gliszcyńskiego ). Chylący się ku upadkowi kościół został staraniem Aleksandra hrabiego Bnińskiego, ówczesnego właściciela wsi, odbudowany w latach 1818-23 pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Panny Maryii. Dwuspadowy dach pokrywa skromny budynek o cechach późnoklasycznych. Jest to budowla orientowana, salowa, na planie prostokąta, z niewysoką wieżą od wschodu i zakrystią od zachodu. Chór muzyczny drewniany półkolisty wsparto na czterech drewnianych kolumnach. W barokowym głównym ołtarzu umieszczono obraz „Matki Boskiej Luboskiej z Dzieciątkiem ” pochodzący z drugiej połowy XVII w. Srebrna sukienka pochodzi z tego samego okresu. Wokół obrazu widać kilka srebrnych tabliczek wotywnych. Na uwagę zasługuje również ambona z XVIII w. oraz drewniana ośmioboczna chrzcielnica z późnorenesansowymi ornamentami. Ludowe rzeźbiarstwo reprezentuje „Chrystus Zmartwychwstały ” oraz krucyfiks naturalnej wielkości postacią Chrystusa. Około 1836 r. Lubosz przechodzi w ręce niemieckiej rodziny Bardtów. W sąsiedztwie kościoła zbudowano wówczas rozległy zespół dworsko – folwarczny. W parku krajobrazowym, założonym w połowie XIX w. na powierzchni 13 ha, znajduje sie modernistyczny dwór z 1919 r. , otoczony kilku sędziwymi drzewami uznanymi za pomniki przyrody (dwustuletnie cisy o obwodach od 100 cm, trzy dęby szypułkowe oraz buk zwyczajny odmiany purpurowej o obwodzie 260 cm). W północnej części parku znajduje się opuszczony cmentarz Bardtów z kilkoma nagrobkami i granatowym krzyże z 1882 r. Na południe do parku i dworu rozciąga się folwark z budynkami powstałymi na przełomie XIX i XX w. Spichlerze i stodoły wzniesiono z kamieni polnych, a do budowy gorzelni parowej wykorzystywano cegły pochodzące z prywatnej cegielni polowej właściciela. W drugiej połowie XIX w. żyło w Luboszu 602 mieszkańców, w tym: 401 katolików i 201 ewangelików (156 z nich było analfabetami ). Majątek Lubosz ( w skład którego wchodziła wieś, leśnictwo, folwark oraz wsie Karolewo /Carlshof/ i Augustowo ) liczył 7 328 mórg. W wyniku trzech parcelacji ziemi przeprowadzonych w latach 1927, 1933 i 1937 areał majątku uległ znacznemu zmniejszeniu. Po zakończeniu I wojny światowej ( ok 1920 r.) „parafia luboska liczyła 1450 dusz ( parafianie to przeważanie lud dominialny ). W parafii mieszka 16 gospodarzy. Parafia posiada beneficjum tylko na 18 morgach ( 4,5 ha). 500 mórg (125 ha ) które dodano patronowi w wieczystą dzierżawę przepadło. Dochody proboszcza są bardzo liche” . W dwudziestych latach XX w. , pomimo finansowych problemów, rozbudowano plebanię. Około 1936 r. rodzina Bardów zrzekła się przywileju patronackiego. Na krótko przed wybuchem II wojny światowej przeprowadzono konserwację kościoła. Zmieniono wówczas sufit z beczkowego na kasetonowy, dobudowano zakrystię, a ołtarz przesunięto na dzisiejszą ścianę kościoła (1938/39). Tragiczne piętno na dziejach wsi i kościoła odcisnęła ostatnia wojna. Pierwszym poległym mieszkańcem w kampanii wrześniowej był Jan Nowak z Straży Granicznej, którego zastrzelił kolonista niemiecki z Radgoszczy koło Międzychodu. Z wojny nie powrócił również Feliks Puk ( poległ pod Warszawą ) oraz Stanisław Maciejewicz ( zaginął bez śladu). W 1941 r. Niemcy aresztowali ówczesnego proboszcza Lubosza , księdza Jana Bąka , który zginął w obozie koncentracyjnym w Dachu (1942 r.) . Po aresztowaniu księdza Bąka kościół parafialny zamknięto i zamieszczono na magazyn materiałów wojennych i środków chemicznych . Po wojnie kościół na nowo stał się ośrodkiem odradzającego się życia religijnego . Od wyzwolenia do chwili obecnej w parafii sprawowali posługę duszpasterską :

1945-47 – ksiądz Wacław Sztuba ( aresztowany przez UB w 1946 r. – wówczas parafią luboską zajmował się ksiądz Nowakowski ) ,

1947-50 – ks. Michał Damm,

1950-64 – ks. Kazimierz Tesarewicz ,

1964-2003- ks. Józef Wartecki,

2003 – 2007 – ks. Sławomir Baraniak

2007 – 2011 – ks. Marek Sobkowiak

2011 –          – ks. Jarosław Foltyniewicz

 

Opracowały: Aurelia Kaszkowiak i Danuta Majchrzak